و تفاسير آنها - ايمن بودند . و گاهى اين تفاسير را در كنار آيات مىنگاشتند » « 1 » . « سيوطى » مثالهاى چندى ذكر مىكند . علاقه‌مندان مىتوانند به كتاب « الاتقان » « 2 » مراجعه كنند . ما نيز به زودى نمونه‌هايى را ذكر خواهيم كرد . « قرطبى » در اين باره مىگويد : « . . . آنچه از صحابه روايت شده است كه آنان چنان و چنان مىخواندند از باب تفسير و بيان بوده است « 3 » » . و گاهى آيات با تفسير آنها آميخته شده موجب اشتباه مىشد . سيوطى نقل مىكند كه : ابن زبير آيه را چنين تلاوت كرد : وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ( و يستعينون باللّه على ما اصابهم ) » . عمرو مىگفت : نمىدانم آيا قرائت ابن زبير چنين بوده است يا آن كه تفسير وى است ؟ ! . سيوطى ادامه مىدهد : ابن الانبارى آيه بالا را به همين ترتيب ذكر كرده و جزما مىگويد كه اين ، تفسير ابن زبير است نه قرائت خاص وى « 4 » از مورد بالا و موارد ديگر بر مىآيد كه نوشتن تفسير در كنار آيات و همراه آنها از صدر اسلام آغاز شده است . و غير از مصحف امير المؤمنين كه تنزيل و تأويل آيات در كنار آنها نوشته شده بود - تفصيل آن خواهد آمد - مورد ديگرى را عامر شعبى چنين نقل مىكند : مردى مصحفى نگاشت و در كنار هر آيه تفسير آن را هم قرار داد . عمر مصحف را خواست و با مقراض آن مصحف را قطعه‌قطعه كرد « 5 » . بهر حال از اين مطلب بگذريم . در اينجا ما مواردى از آميختگى تفسير با آيات را مىآوريم : 1 - سعد بن ابى وقاص مىخواند : « و له اخ و اخت ( من ام ) فلكلّ واحد منهما السّدس » . به نظر راغب . سعد آيه را چنين خواند : « فان كان له اخ و اخت ( من ابيه ) « 6 » » « سيوطى »

--> ( 1 ) النشر ، ج 1 ، ص 32 . و الاتقان ، ج 1 ، ص 77 . ( 2 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 77 . ( 3 ) الجامع لاحكام القرآن ، ج 1 ، ص 86 . ( 4 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 77 به نقل از : سعيد بن منصور و ابن الانبارى . ( 5 ) كنز العمال ، ج 2 ، ص 204 به نقل از : ابن ابى شيبه . ( 6 ) البرهان زركشى ، ج 1 ، ص 337 . مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 140 . محاضرات الادباء ، ج 2 ، جزء 4 ، ص 434 . و الاتقان ، ج 1 ، ص 77 . و النشر ، ج 1 ، ص 28 .